CZĘŚĆ MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZA - Przedmioty przyrodnicze

W skład części matematyczno-przyrodniczej egzaminu gimnazjalnego poza zadaniami z zakresu matematyki wchodzą odrębnie oceniane zadania z zakresu przedmiotów przyrodniczych: biologii, chemii, fizyki i geografii. Egzamin sprawdza, w jakim stopniu gimnazjalista spełnia wymagania z zakresu tych przedmiotów określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla III etapu edukacyjnego. Poszczególne zadania zestawu egzaminacyjnego mogą też – w myśl zasady kumulatywności przyjętej w podstawie – odnosić się do wymagań przypisanych do etapów wcześniejszych (I i II).

Podstawa programowa dzieli wymagania na szczegółowe i ogólne. Wymagania szczegółowe nie są, jak to bywało w przeszłości, hasłami odnoszącymi się do całościowych obszarów wiedzy, lecz odwołują się do ściśle określonych wiadomości i konkretnych umiejętności. Wymagania ogólne, jako syntetyczne ujęcie nadrzędnych celów kształcenia, informują, jak rozumieć podporządkowane im wymagania szczegółowe. Sposób spełniania wymagań szczegółowych jest wartościowy tylko wtedy, gdy przybliża osiągnięcie celów zawartych w wymaganiach ogólnych.

Tak jak w dotychczasowym egzaminie gimnazjalnym zadania mogą sprawdzać wiadomości, np. znajomość faktów, symboli, terminów, wzorów, formuł, oraz opanowanie umiejętności prostych, np. wyszukiwania informacji, rozpoznawania typów obiektów, zjawisk i procesów. Więcej niż dotychczas będzie natomiast zadań sprawdzających opanowanie umiejętności złożonych, często ponadprzedmiotowych, takich jak rozumowanie wymagające krytycznego myślenia (m.in. na podstawie znajomości metodyki badań przyrodniczych), wykrywanie współzależności elementów lub procesów oraz związków przyczynowo-skutkowych i funkcjonalnych, stosowanie zintegrowanej wiedzy we własnych strategiach rozwiązywania problemów.

Zadania z przedmiotów przyrodniczych mają wyłącznie formę zamkniętą, są zróżnicowane pod względem sprawdzanych wiadomości i umiejętności, poziomu trudności, a także sposobu udzielania odpowiedzi. Mogą występować pojedynczo lub w wiązkach tematycznych. Dla każdego zadania podano najważniejsze wymagania ogólne i szczegółowe, do których to zadanie się odnosi, oraz rozwiązanie. Pewne umiejętności złożone, np. dotyczące metodyki badań przyrodniczych, zapisane są tylko w wymaganiach ogólnych. Zadania, które sprawdzają te umiejętności, mogą też odwoływać się do kilku wymagań szczegółowych.

Zadania w informatorze nie wyczerpują wszystkich typów zadań, które mogą wystąpić w zestawie egzaminacyjnym. Nie ilustrują również wszystkich wymagań z zakresu języka polskiego w podstawie programowej. Dlatego informator nie może być jedyną ani nawet główną wskazówką do planowania procesu kształcenia w szkole. Tylko realizacja wszystkich wymagań z podstawy programowej może zapewnić wszechstronne wykształcenie przyrodnicze gimnazjalistów.

Przykładowe zadania z rozwiązaniami

Informacja do zadań 1 i 2

Karol postanowił zbadać, jaka ilość cukru jest optymalna dla rośnięcia ciasta drożdżowego. Wydawało mu się, że im więcej cukru doda, tym bardziej ciasto wyrośnie. W tym celu przygotował ciasto z mąki, wody i drożdży. Następnie podzielił je na 5 równych porcji. Do czterech porcji dodał od 1 do 4 łyżek cukru. Napełnił przygotowanymi porcjami 5 identycznych rurek do poziomu 5 cm i postawił je obok siebie w pomieszczeniu o temperaturze pokojowej. Po 10 minutach zmierzył, o ile ciasto urosło. Wyniki pomiaru zapisał w poniższej tabeli.

Numer rurki
IIIIIIIVV
Ilość cukru dodanego do ciasta (w łyżkach)01234
Przyrost ciasta w rurce po 10 minutach (w mm)632464138
Zadanie 1

Jaką hipotezę sprawdzał Karol w tym doświadczeniu?

  1. Cukier jest potrzebny do rośnięcia ciasta.
  2. Składniki niezbędne do rośnięcia ciasta to: woda, mąka, drożdże, cukier.
  3. Jaka ilość cukru jest optymalna dla rośnięcia ciasta drożdżowego?
  4. Im więcej cukru zostanie dodane do ciasta, tym bardziej ciasto wyrośnie.
Wymagania ogólne II. Znajomość metodyki badań biologicznych. Uczeń […] planuje, przeprowadza i dokumentuje obserwacje i proste doświadczenia biologiczne. (Dodatkowo: II etap edukacyjny, II. Stawianie hipotez na temat zjawisk i procesów zachodzących w przyrodzie.)
Wymagania szczegółowe I.4. Uczeń przedstawia […] fermentację […] alkoholową jako procesy dostarczające energii; wymienia substraty i produkty tych procesów oraz określa warunki ich przebiegu.

Zadanie 2

Trzej inni uczniowie uważają, że Karol nie może sprawdzić swojej hipotezy, ponieważ źle zaplanował doświadczenie. Oceń, czy ich uwagi są słuszne.

Karol powinien dodatkowo przygotować ciasto bez drożdży i cukru.TAKNIE
Karol powinen umieścić rurki z ciastem w pomieszczeniach o różnej temperaturze.TAKNIE
Karol powinien wykonać to doświadczenie kilka razy.TAKNIE
Wymagania ogólne II. Znajomość metodyki badań biologicznych. Uczeń planuje, przeprowadza i dokumentuje obserwacje i proste doświadczenia biologiczne; określa warunki doświadczenia, […] formułuje wnioski […]
IV. Rozumowanie i argumentacja. Uczeń interpretuje informacje […].
Wymagania szczegółowe Rozwiązanie zadania nie wymaga odwołania się do wiadomości, a jedynie zrozumienia istoty badań naukowych i wnioskowania na podstawie wyników badań.

Zadanie 3

Uzupełnij poniższy tekst, zaznaczając odpowiedzi wybrane spośród A–F w taki sposób, aby informacja o drożdżach była prawdziwa.

Drożdże nie potrafią wytwarzać związków pokarmowych z prostych związków nieorganicznych, lecz muszą je pobierać ze środowiska, czyli są A / B. Energię niezbędną do życia wytwarzają głównie w procesie fermentacji alkoholowej, czyli przeprowadzają oddychanie C / D. W wyniku tego procesu wydziela się E / F.

A. pasożytami; B. cudzożywne; C. tlenowe; D. beztlenowe; E. dwutlenek węgla; F. tlen

Wymagania ogólne I. Znajomość różnorodności biologicznej i podstawowych procesów biologicznych. Uczeń […] wyjaśnia zjawiska i procesy biologiczne zachodzące w wybranych organizmach […].
III. Poszukiwanie, wykorzystywanie i tworzenie informacji. Uczeń […] zna podstawową terminologię biologiczną.
Wymagania szczegółowe I.4. Uczeń przedstawia […] oddychanie tlenowe oraz fermentację […] alkoholową jako procesy dostarczające energii; wymienia […] produkty tych procesów […].
I.5. Uczeń wymienia czynniki niezbędne do życia dla organizmów samożywnych i cudzożywnych; ocenia, czy dany organizm jest samożywny czy cudzożywny.

Zadanie 4

Przyporządkuj elementy budowy organizmu oznaczone numerami 1–5 odpowiednim kategoriom. Wstaw X we właściwe miejsca tabeli.

Elementy budowyKategorie
Pierwiastkizwiązki
chemiczne
organelle
komórkowe
komórkitkankinarządyukłady
narządów
1. mitochondriumX
2. białkoX
3. tętnicaX
4. krewX
5. limfocytX
Wymagania ogólne III. Poszukiwanie, wykorzystywanie i tworzenie informacji. Uczeń [...] rozumie i interpretuje pojęcia biologiczne, zna podstawową terminologię biologiczną.
Wymagania szczegółowe I.3. Uczeń wyróżnia podstawowe grupy związków chemicznych [...].
VI.1.1. Uczeń opisuje hierarchiczną budowę organizmu człowieka.

Zadanie 5

Zwierzę to ma smukłe ciało z długim ogonem. Ma dobrze rozwinięte i sprawnie funkcjonujące płuca. Jego ciało pokrywają rogowe łuski i tarczki, chroniące przed utratą wody. Składa jaja otoczone pergaminową osłonką, które zagrzebuje w ziemi, w ciepłym miejscu.

Opisany organizm należy do

  1. ryb.
  2. płazów.
  3. gadów.
  4. ptaków.
  5. ssaków.
Wymagania ogólne I. Znajomość różnorodności biologicznej. Uczeń [...] rozpoznaje organizmy.
Wymagania szczegółowe III.9. Uczeń wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie organizmu do [...] ryb, płazów, gadów, ptaków, ssaków oraz identyfikuje nieznany organizm jako przedstawiciela jednej z wymienionych grup na podstawie obecności tych cech.

Zadanie 6

Czy wymienione w tabeli czynności niosą ryzyko zakażenia wirusem HIV? Zaznacz właściwe odpowiedzi i wybierz uzasadnienie każdej z nich spośród podanych poniżej.

CzynnośćCzy istnieje
ryzyko zakażenia HIV?
Uzasadnienie
1. Transfuzja nieprzebadanej krwiTAK NIEponieważA B C D
2. Pływanie w basenie publicznymTAK NIEponieważA B C D
3. Stosunek płciowyTAK NIEponieważA B C D
4. PocałunekTAK NIEponieważA B C D
  1. Nie ma wirusa HIV lub jest go bardzo niewiele w ślinie, łzach i pocie osoby zakażonej.
  2. Cząsteczki wirusa zawarte w krwi nosiciela mogą dostać się do krwiobiegu osoby zdrowej i spowodować zakażenie.
  3. Wirus HIV może być obecny w nasieniu mężczyzny i wydzielinach narządów płciowych kobiety.
  4. Wirus HIV jest bardzo wrażliwy na czynniki zewnętrzne oraz środki dezynfekcyjne, np. chlor lub ozon; szybko ginie w powietrzu lub w wodzie.
Wymagania ogólne IV. Rozumowanie i argumentacja. Uczeń interpretuje i wyjaśnia zależności przyczynowoskutkowe.
V. Znajomość uwarunkowań zdrowia człowieka. Uczeń analizuje związek między własnym postępowaniem a zachowaniem zdrowia.
Wymagania szczegółowe VII.3. Uczeń wymienia najważniejsze choroby człowieka wywołane przez wirusy, [...] przedstawia drogi zakażenia się wirusami HIV, [...] zasady profilaktyki chorób wywołanych przez te wirusy [...].

Zadanie 7

O grupie krwi decydują trzy allele: grupę A warunkuje allel dominujący IA, grupę B – allel dominujący IB, grupa 0 jest cechą recesywną warunkowaną przez allel i. Ania zna grupę krwi swoich biologicznych rodziców i dlatego zna również swoją, chociaż nigdy nie miała badanej krwi pod tym kątem.

Jaką grupę krwi mają Ania i jej rodzice?

  1. Oboje rodzice mają grupę krwi A, więc Ania również musi mieć grupę A.
  2. Oboje rodzice mają grupę krwi B, więc Ania również musi mieć grupę B.
  3. Ojciec ma grupę krwi A, matka B, więc Ania musi mieć grupę AB.
  4. Oboje rodzice mają grupę krwi 0, więc Ania również musi mieć grupę 0.
  5. Oboje rodzice mają grupę AB, więc Ania również musi mieć grupę AB.
Wymagania ogólne IV. Rozumowanie i argumentacja. Uczeń interpretuje informacje i wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe między faktami [...].
Wymagania szczegółowe VIII.5. Uczeń przedstawia dziedziczenie cech jednogenowych, posługując się podstawowymi pojęciami genetyki (allel, dominacja, recesywność).
VIII.6. Uczeń wyjaśnia dziedziczenie grup krwi człowieka (układ AB0).

Zadanie 8

Podczas lekcji uczniowie zapisali równania reakcji otrzymywania różnych wodorotlenków:

I. Na2O + H2O → 2NaOH
II. CaO + H2O → Ca(OH)2
III. K2O + H2O → 2KOH
IV. MgO + H2O → Mg(OH)2

Wiedząc, że masy atomowe wynoszą: MNa = 23 u, MCa = 40 u, MK = 39 u, MMg = 24 u, MO = 16 u, MH = 1 u, wybierz reakcję, w której otrzymujemy

1. największą masę produktu na jedną cząsteczkę wody.

A. I    B. II    C. III    D. IV

2. najmniejszą masę produktu na jedną cząsteczkę wody.

A. I    B. II    C. III    D. IV

Wymagania ogólne II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.
Uczeń [...] wykonuje proste obliczenia dotyczące praw chemicznych.
Wymagania szczegółowe 3.4. Uczeń oblicza masy cząsteczkowe prostych związków chemicznych; dokonuje prostych obliczeń związanych z zastosowaniem prawa stałości składu i prawa zachowania masy.

Zadanie 9

Na schemacie układu okresowego zaznaczono położenie siedmiu pierwiastków (1–7). Które z podanych cech (od A do E) ma każdy z tych pierwiastków? Wstaw X w odpowiednie miejsce w tabeli według wzoru w pierwszej kolumnie.

  1. Ten pierwiastek jest gazem szlachetnym.
  2. Atom tego pierwiastka ma 6 elektronów walencyjnych.
  3. W atomie tego pierwiastka elektrony są rozmieszczone na 6 powłokach.
  4. Jądro atomowe tego pierwiastka ma 10 protonów.
  5. Ten pierwiastek jest zawsze jednowartościowy.
Numer pierwiastkaABCDE
1XX
2X
3
4X
5
6X
7XX
Wymagania ogólne I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Uczeń pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnych źródeł […].
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Uczeń opisuje właściwości substancji […].
Wymagania szczegółowe 2.1. Uczeń odczytuje z układu okresowego podstawowe informacje o pierwiastach […].
2.2. Uczeń opisuje i charakteryzuje skład atomu (jądro: protony i neutrony, elektrony); definiuje pojęcie elektrony walencyjne.
2.3. Uczeń ustala liczbę protonów, elektronów i neutronów w atomie danego pierwiastka, gdy dana jest liczba atomowa i masowa.
2.4. Uczeń wyjaśnia związek pomiędzy podobieństwem właściwości pierwiastków zapisanych w tej samej grupie układu okresowego a budową atomów i liczbą elektronów walencyjnych.
2.12. Uczeń [...] odczytuje z układu okresowego wartościowość maksymalną dla pierwiastków grup: 1. [...].

Zadanie 10

Kiedy przecina się piłą ręczną duży drewniany bal na dwie części, zarówno piła, jak i drewno ulegają ogrzaniu. Czy w tej sytuacji dochodzi do reakcji chemicznej, czy jest to zjawisko fizyczne?

Wybierz prawidłową odpowiedź z pierwszej kolumny oraz jej prawidłowe uzasadnienie z trzeciej kolumny.

□ 1. Jest to reakcja chemicznaponieważ□ A. z jednego substratu powstają dwa produkty reakcji i wydziela się ciepło.
□ 2. Jest to zjawisko fizyczne□ B. nie powstają nowe substancje, mimo że wydziela się ciepło.
Wymagania ogólne II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.
Uczeń [...] wyjaśnia przebieg prostych procesów chemicznych.
Wymagania szczegółowe 3.1. Uczeń opisuje różnice w przebiegu zjawiska fizycznego i reakcji chemicznej; podaje przykłady zjawisk fizycznych i reakcji chemicznych zachodzących w otoczeniu człowieka […].

Zadanie 11

Poniżej wymieniono sposoby rozdzielania mieszanin oraz właściwości fizyczne, dzięki którym można te mieszaniny rozdzielić.

Sposoby rozdzielania mieszaniny:

I. za pomocą magnesu II. za pomocą rozdzielacza III. przez destylację

Właściwości fizyczne składników umożliwiające rozdzielenie składników mieszaniny:
A. różne temperatury wrzenia składników
B. właściwości magnetyczne składników
C. różne gęstości składników

Za pomocą którego sposobu i dzięki jakim właściwościom składników można rozdzielić poniższe mieszaniny?

MieszaninaSposób rozdzieleniaWłaściwości składników
1. Woda i alkohol etylowy□ I □ II □ III□ A □ B □ C
2. Siarka i opiłki żelaza□ I □ II □ III□ A □ B □ C
Wymagania ogólne III. Opanowanie czynności praktycznych. Uczeń […] posługuje się prostym sprzętem laboratoryjnym i podstawowymi odczynnikami chemicznymi.
Wymagania szczegółowe 1.8. Uczeń opisuje proste metody rozdziału mieszanin i wskazuje te różnice między właściwościami fizycznymi składników mieszaniny, które umożliwiają ich rozdzielenie […].

Zadanie 12

Uzupełnij poniższe zdania, zaznaczając odpowiedzi wybrane spośród A–H w taki sposób, aby zdania były prawdziwe.

  1. Metan należy do węglowodorów □ A / □ B.
  2. □ C / □ D są węglowodorami nasyconymi.
  3. W cząsteczkach alkinów znajduje się jedno wiązanie □ E / □ F.
  4. Węglowodory, które w swojej cząsteczce zawierają wiązanie podwójne lub potrójne, □ G / □ H manganianu(VII) potasu.
  1. nasyconych
  2. nienasyconych
  3. Alkany
  4. Alkeny
  5. podwójne
  6. potrójne
  7. odbarwiają roztwór
  8. nie odbarwiają roztworu
Wymagania ogólne II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Uczeń opisuje właściwości substancji […].
Wymagania szczegółowe 8.2. Uczeń definiuje pojęcia: węglowodory nasycone i nienasycone.
8.8. Uczeń projektuje doświadczenie pozwalające odróżnić węglowodory nasycone od nienasyconych.

Zadanie 13

Do trzech ponumerowanych probówek wprowadzono po kilka cm3 wody z dodatkiem kilku kropli alkoholowego roztworu fenoloftaleiny. Do pierwszej wrzucono maleńki kawałeczek sodu, do drugiej wstążkę magnezową, a do trzeciej kilka wiórków miedzianych. Obserwacje poczynione podczas wykonywania opisanych doświadczeń zebrano w poniższej tabeli.

Nr probówkiObserwacje
1Sód pływał po powierzchni wody, gwałtownie z nią reagując. Roztwór przyjął malinowe zabarwienie.
2Magnez reagował powoli z wodą, roztwór wokół wstążki magnezowej przyjmował malinowe zabarwienie.
3Nie zaobserwowano oznak przebiegu reakcji miedzi z wodą. Roztwór nie zabarwił się na kolor malinowy.

Oceń prawdziwość wniosków, jakie wyciągnięto na podstawie przeprowadzonego doświadczenia.

I. Metale różnią się aktywnością w stosunku do wody.□ PRAWDA□ FAŁSZ
II. Aktywność metali w stosunku do wody maleje w szeregu: Cu, Mg, Na.□ PRAWDA□ FAŁSZ
III. Spośród badanych metali najbardziej aktywnym w stosunku do wody jest sód.□ PRAWDA□ FAŁSZ
IV. Wodorotlenek miedzi(II) można otrzymać w reakcji miedzi z wodą.□ PRAWDA□ FAŁSZ
Wymagania ogólne II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Uczeń [...] wyjaśnia przebieg prostych procesów chemicznych [...].
Wymagania szczegółowe 6.3. Uczeń planuje i/lub wykonuje doświadczenia, w wyniku których można otrzymać wodorotlenek […]; zapisuje odpowiednie równania reakcji.
6.6. Uczeń opisuje zastosowanie wskaźników (fenoloftaleiny [...]); rozróżnia (praktycznie) kwasy i zasady za pomocą wskaźników.

Zadanie 14

W każdym wierszu 1–4 jeden z podanych elementów opisuje przyczynę, a drugi – możliwy skutek tej przyczyny. Zaznacz kwadrat przy każdym skutku.

  1. □ powstawanie cienia ─ □ prostoliniowe rozchodzenie się światła
  2. □ wzrost częstotliwości drgań wahadła ─ □ zmniejszenie długości wahadła
  3. □ przez elektromagnes płynie prąd elektryczny ─ □ elektromagnes przyciąga stalowe szpilki
  4. □ prędkość rozchodzenia się światła jest różna w wodzie i w powietrzu ─ □ załamanie światła
Wymagania ogólne I. Wykorzystanie wielkości fizycznych do opisu poznanych zjawisk lub rozwiązania prostych zadań obliczeniowych.
III. Wskazywanie w otaczającej rzeczywistości przykładów zjawisk opisywanych za pomocą poznanych praw i zależności fizycznych.
Wymagania szczegółowe 5.5. Uczeń opisuje działanie elektromagnesu i rolę rdzenia w elektromagnesie.
6.1. Uczeń opisuje ruch wahadła [...].
7.2. Uczeń wyjaśnia powstawanie obszarów cienia i półcienia za pomocą prostoliniowego rozchodzenia się światła w ośrodku jednorodnym.
7.5. Uczeń opisuje (jakościowo) bieg promieni przy przejściu światła z ośrodka rzadszego do gęstszego optycznie i odwrotnie.

Informacja do zadań 15–16

Poniżej przedstawiono wykres zależności prędkości skoczka spadochronowego od czasu.

Zadanie 15

Na podstawie wykresu ustal, jakim ruchem poruszał się spadochroniarz w kolejnych przedziałach czasu. Wstaw X w odpowiednie miejsca tabeli.

Przedział czasuRuch
jednostajnyopóźnionyprzyspieszony
0–20 sX
20–30 sX
30–35 sX
35–40 sX
Wymagania ogólne I. Wykorzystanie wielkości fizycznych do opisu poznanych zjawisk lub rozwiązania prostych zadań obliczeniowych.
Wymagania szczegółowe 1.2. Uczeń odczytuje prędkość i przebytą drogę z wykresów zależności drogi i prędkości od czasu […].

Zadanie 16

W czasie lotu na spadochroniarza działają dwie siły: siła ciężkości Fg oraz siła oporu powietrza Fop.

Uzupełnij drugą kolumnę poniższej tabeli, wstawiając znak „>”, „<” lub „=”.

Przedział czasuSiły
0–20 sFop < Fg
20–30 sFop = Fg
30–35 sFop > Fg
35–40 sFop = Fg
Wymagania ogólne I. Wykorzystanie wielkości fizycznych do opisu poznanych zjawisk lub rozwiązania prostych zadań obliczeniowych.
Wymagania szczegółowe 1.4. Uczeń opisuje zachowanie się ciał na podstawie pierwszej zasady dynamiki Newtona.
1.7. Uczeń opisuje zachowanie się ciał na podstawie drugiej zasady dynamiki Newtona.
1.12. Uczeń opisuje wpływ oporów ruchu na poruszające się ciała.

Zadanie 17

Ciepło potrzebne do ogrzania 1 kg wody o temperaturze 0°C do temperatury wrzenia wynosi 420 kJ, a ciepło potrzebne do wyparowania 1 kg wody w temperaturze 100°C wynosi 2260 kJ.

Naczynie zawierające 1 kg wody o temperaturze 0°C umieszczono na płycie kuchenki elektrycznej pracującej ze stałą mocą. Woda zagotowała się po 5 minutach, ale kuchenki nie wyłączono. Po upływie 5 minut od zagotowania się wody

  1. będzie się ona gotowała nadal, a jej ilość nie zmieni się.
  2. z naczynia wyparuje mniej niż połowa wody.
  3. z naczynia wyparuje więcej niż połowa wody.
  4. z naczynia wyparuje cała woda.
Wymagania ogólne III. Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy przeczytanych tekstów (w tym popularno-naukowych).
Wymagania szczegółowe 2.2. Uczeń posługuje się pojęciem pracy i mocy.
2.10. Uczeń posługuje się pojęciem ciepła właściwego […] i ciepła parowania.
8.3. Uczeń szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku [...].

Zadanie 18

Na rysunku pokazano bieg promieni światła wysyłanych przez płomień świecy i przechodzących przez soczewkę skupiającą. Liczbami 1, 2, 3 oznaczono kolejne położenia ekranu.

Przesuwanie ekranu z pozycji oznaczonej liczbą 1 kolejno do pozycji 2, a następnie 3 spowoduje, że obraz płomienia świecy obserwowany na ekranie będzie się stawał

  1. stopniowo coraz bardziej ostry.
  2. stopniowo coraz mniej ostry.
  3. najpierw mniej ostry, a potem bardziej ostry.
  4. najpierw bardziej ostry, a potem mniej ostry.
Wymagania ogólne II. Przeprowadzanie doświadczeń i wyciąganie wniosków z otrzymanych wyników.
Wymagania szczegółowe 9.14. Uczeń wytwarza za pomocą soczewki ostry obraz przedmiotu na ekranie odpowiednio dobierając doświadczalnie położenie soczewki i przedmiotu.

Informacja do zadań 19–20

Na lekcji fizyki grupa uczniów chciała wyznaczyć wartość przyspieszenia ziemskiego. W tym celu zamierzali puszczać kulkę z okna pracowni fizycznej. Założyli, że kulka spada bez oporów ruchu, dzięki czemu mogli wykorzystać wzór na drogę w ruchu jednostajnie przyspieszonym

Przygotowali niezbędne pomoce i przeprowadzili następujące doświadczenie: mierzyli stoperem czas spadku metalowej kulki puszczonej z okna pracowni fizycznej znajdującego się na wysokości 7 m nad ziemią. Wykonali 5 pomiarów, których wyniki zapisali w tabeli.

Nr pomiaru12345
Czas spadku1,0 s1,1 s0,9 s0,9 s1,1 s

Znając wysokość h i czas t, uczniowie obliczyli średni czas spadku, a następnie wyznaczyli wartość przyspieszenia ziemskiego.

Zadanie 19

Jaką wartość g otrzymali uczniowie?

Odpowiedź C
Wymagania ogólne I. Wykorzystanie wielkości fizycznych do [...] rozwiązania prostych zadań obliczeniowych.
Wymagania szczegółowe 8.5. Uczeń rozróżnia wielkości dane i szukane.
8.12. Uczeń planuje doświadczenie lub pomiar [...].

Zadanie 20

Uczniowie zdziwili się wynikiem obliczeń, gdyż z podręcznika dowiedzieli, że wartość przyśpieszenia ziemskiego wynosi około 10m/s2. Zastanawiali się, co mogło być przyczyną zaobserwowanej różnicy.

Oceń prawdopodobieństwo każdego wyjaśnienia.

I. Wysokość okna pracowni nad ziemią została niedokładnie zmierzona.    □ PRAWDOPODOBNE     □ NIEPRAWDOPODOBNE

II. Siła ciężkości co pewien czas zmienia swoją wartość.    □ PRAWDOPODOBNE     □ NIEPRAWDOPODOBNE

III. Uczniowie zbyt późno włączali stopery.    □ PRAWDOPODOBNE     □ NIEPRAWDOPODOBNE

Wymagania ogólne II. Przeprowadzanie doświadczeń i wyciąganie wniosków z otrzymanych wyników.
Wymagania szczegółowe 8.3. Uczeń szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku i ocenia na tej podstawie wartości obliczanych wielkości fizycznych.

Zadanie 21

W lipcu w radiu nadano komunikat Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej:

Od jutra zacznie nad Polskę napływać masa powietrza polarno-morskiego. Znajdziemy się na skraju niżu znad północnego Atlantyku.

Czy po takim komunikacie możemy się spodziewać, że

1. wzrośnie średnia temperatura dobowa?□ TAK□ NIE
2. wystąpią opady?□ TAK□ NIE
3. wzrośnie ciśnienie atmosferyczne?□ TAK□ NIE
4. niebo będzie bezchmurne?□ TAK□ NIE
Wymagania ogólne II. Identyfikowanie związków i zależności oraz wyjaśnianie zjawisk i procesów. Uczeń [...] identyfikuje związki i zależności w środowisku przyrodniczym.
III. Stosowanie wiedzy i umiejętności geograficznych w praktyce. Uczeń [...] stosuje wiadomości i umiejętności geograficzne w życiu codziennym.
Wymagania szczegółowe 4.4. Uczeń podaje główne cechy klimatu Polski; wykazuje ich związek z czynnikami je kształtującymi [...].

Zadanie 22

W tabeli przedstawiono wybrane cechy czterech krajów. Nazwy tych krajów podano poniżej i oznaczono numerami 1–4. Wpisz do tabeli numery odpowiednich krajów.

Numer krajuLiczba ludności
w mln
Zatrudnienie
w rolnictwie w %
Stopień zalesienia
w %
282,42,332
138,118,030
35,35,140
445,919,417

Polska – 1 Niemcy – 2 Słowacja – 3 Ukraina – 4

Wymagania ogólne I. Korzystanie z różnych źródeł informacji geograficznej. Uczeń […] potrafi korzystać z […] danych statystycznych […] w celu […] przetwarzania i prezentowania informacji geograficznych.
Wymagania szczegółowe 8.1. Uczeń charakteryzuje i porównuje, na podstawie różnych źródeł informacji geograficznej, środowisko przyrodnicze krajów sąsiadujących z Polską; wskazuje ich zróżnicowanie społeczne i gospodarcze.

Informacje do zadań 23–24

Na mapie konturowej Azji zaznaczono skrajne punkty tego kontynentu leżące na stałym lądzie. Przylądki Piai i Czeluskin leżą niemal na tym samym południku.

Zadanie 23

23 września wschód Słońca najwcześniej będą obserwować mieszkańcy

  1. przylądka Baba.
  2. przylądka Czeluskin.
  3. przylądka Dieżniewa.
  4. przylądka Piai.
Wymagania ogólne II. Identyfikowanie związków i zależności oraz wyjaśnianie zjawisk i procesów. Uczeń [...] identyfikuje związki i zależności w środowisku przyrodniczym [...].
Wymagania szczegółowe 2.4. Uczeń podaje najważniejsze geograficzne następstwa ruchów Ziemi.

Zadanie 24

Podróżujesz wzdłuż południka od przylądka Piai do przylądka Czeluskin. Uporządkuj kolejność wykresów klimatycznych A–D dla mijanych na trasie podróży obszarów, wpisując w kratkę właściwą literę.

Wymagania ogólne II. Identyfikowanie związków i zależności oraz wyjaśnianie zjawisk i procesów.
Uczeń [...] wyjaśnia zróżnicowanie przestrzenne warunków środowiska przyrodniczego.
Wymagania szczegółowe 3.3. Uczeń wykazuje zróżnicowanie klimatyczne Ziemi na podstawie analizy map temperatury powietrza i opadów atmosferycznych oraz map stref klimatycznych na Ziemi.

Zadanie 25

Zdjęcie przedstawia fragment wybrzeża w Gdyni.

http://kapuczino.files.wordpress.com/2007/05.orlowo.jpg

Forma rzeźby terenu oznaczona na zdjęciu strzałką to

  1. wydma.
  2. klif.
  3. mierzeja.

Forma ta powstała w wyniku

  1. niszczącej działalności morza.
  2. naniesienia piasku przez wiatr.
  3. akumulacji piasku niesionego przez wodę.
Wymagania ogólne I. Korzystanie z różnych źródeł informacji geograficznej. Uczeń [...] potrafi korzystać [...] z fotografii.
II. Identyfikowanie związków i zależności oraz wyjaśnianie zjawisk i procesów. Uczeń posługuje się podstawowym słownictwem geograficznym w toku opisywania oraz wyjaśniania zjawisk i procesów zachodzących w środowisku geograficznym, [...] wyjaśnia zróżnicowanie przestrzenne warunków środowiska przyrodniczego.
Wymagania szczegółowe 3.7. Uczeń rozpoznaje i opisuje w terenie formy rzeźby powstałe w wyniku działania czynników rzeźbotwórczych.